Η αξιολόγηση των περισσότερων μεγάλων φωτοβολταϊκών και αιολικών έργων, καθώς και έργων αποθήκευσης ενέργειας, εξαρτάται εν μέρει από την εικόνα που θα παρουσιάζουν κατά την κατασκευή και τη λειτουργία τους. Οι αρμόδιες αρχές αδειοδότησης, οι γειτονικές κοινότητες και οι φορείς προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς διαμορφώνουν άποψη για τις οπτικές επιπτώσεις πολύ πριν κατασκευαστεί το έργο, βασιζόμενοι σε απεικονίσεις που υποβάλλει ο φορέας του. Οι εικόνες αυτές καλούνται, επομένως, να ανταποκριθούν σε έναν ιδιαίτερο διπλό ρόλο: δημιουργούνται ως υλικό παρουσίασης, αλλά χρησιμοποιούνται ως στοιχεία τεκμηρίωσης.

Το πρόβλημα είναι ότι μια φωτορεαλιστική μελέτη μπορεί εύκολα να γίνει πειστική, αλλά δύσκολα επαληθεύσιμη. Ένας ελαφρώς πιο ευρυγώνιος φακός, μια θέση λήψης μετατοπισμένη κατά πενήντα μέτρα χαμηλότερα στην πλαγιά ή η απεικόνιση ώριμης φύτευσης εκεί όπου σήμερα υπάρχει ένας φυτοφράκτης ύψους δύο μέτρων μπορούν να αλλάξουν το συμπέρασμα, χωρίς η παραπλανητική τους επίδραση να είναι προφανής. Όταν κάποιος που διατυπώνει αντιρρήσεις ή ένας αρχιτέκτονας τοπίου που ελέγχει τη μελέτη επαναλάβει τη διαδικασία και καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα, η απώλεια αξιοπιστίας για τον φορέα του έργου είναι μεγαλύτερη από το όφελος που προσέφερε η αρχική εικόνα.

Μια τεκμηριωμένη μελέτη φωτορεαλιστικής ένταξης κρίνεται, συνεπώς, λιγότερο από την ποιότητα της φωτορεαλιστικής απόδοσης και περισσότερο από το κατά πόσο ένας τρίτος μπορεί να σταθεί στην ίδια θέση με τη φωτογραφική μηχανή, να κρατήσει την εκτυπωμένη εικόνα στην καθορισμένη απόσταση θέασης και να διαπιστώσει ότι η απεικόνιση αποδίδει όσα πράγματι θα βλέπει.

Στο άρθρο παρουσιάζεται η διαδικασία δημιουργίας ενός επαληθεύσιμου φωτομοντάζ για ένα έργο ΑΠΕ —από την επιλογή των θέσεων θέασης και τη φωτογράφιση έως την τρισδιάστατη σκηνή, τη φωτορεαλιστική απόδοση και την τελική παρουσίαση— καθώς και τα συνηθέστερα προβλήματα σε κάθε στάδιο.

Επιλογή και συμφωνία των θέσεων θέασης

Η επιλογή των θέσεων θέασης επηρεάζει το αποτέλεσμα περισσότερο από οποιοδήποτε μεταγενέστερο στάδιο. Γι’ αυτό ακριβώς δεν θα πρέπει να αποτελεί μονομερή απόφαση του φορέα του έργου. Η συνήθης διαδικασία ξεκινά με τον υπολογισμό της ζώνης θεωρητικής ορατότητας βάσει ενός μοντέλου εδάφους. Ακολουθούν ο προσδιορισμός των σημαντικών αποδεκτών οπτικών επιπτώσεων —οικισμών, οδών, μονοπατιών, προστατευόμενων τοπίων και στοιχείων πολιτιστικής κληρονομιάς— και η συμφωνία με την αρμόδια αρχή επί του καταλόγου των θέσεων λήψης, πριν ξεκινήσει η φωτογράφιση.

Για ένα φωτοβολταϊκό έργο ή έργο αποθήκευσης ενέργειας μεγάλης κλίμακας, ένας κατάλογος περίπου έξι έως δεκαπέντε θέσεων θέασης είναι συνήθης. Θα πρέπει να περιλαμβάνει σκόπιμα και τις λιγότερο ευνοϊκές θέσεις: την πλησιέστερη κατοικία με ανεμπόδιστη θέα, μια υπερυψωμένη θέση από την οποία το έργο παραμένει ορατό πάνω από τα στοιχεία οπτικής απόκρυψης, ή μια διαδρομή προσέγγισης όπου εμφανίζεται μαζί με υφιστάμενο έργο. Μια μελέτη που περιλαμβάνει μόνο μακρινές θέσεις ή θέσεις με έντονη οπτική απόκρυψη δίνει στον αξιολογητή λόγο να ζητήσει ανεξάρτητη διερεύνηση.

Η ποιότητα του μοντέλου εδάφους είναι καθοριστική. Μια ζώνη θεωρητικής ορατότητας που βασίζεται σε παγκόσμιο υψομετρικό μοντέλο χαμηλής ανάλυσης μπορεί να παραλείψει τοπικά εμπόδια και να υποδείξει ορατότητα εκεί όπου δεν υπάρχει. Αντίθετα, μια ανάλυση που βασίζεται σε μοντέλο γυμνού εδάφους από LiDAR ή φωτογραμμετρία, με ρητή συνεκτίμηση της βλάστησης και των κτιρίων, παρέχει ουσιαστική βάση τεκμηρίωσης.

Φωτογράφιση που μπορεί να αναπαραχθεί

Η φωτογραφική καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης για ένα επαληθεύσιμο φωτομοντάζ αποτελεί εργασία αποτύπωσης και όχι απλώς φωτογράφισης. Οι βασικές απαιτήσεις είναι κοινές στα κύρια κείμενα καθοδήγησης που χρησιμοποιούνται, μεταξύ των οποίων το τεχνικό σημείωμα του Landscape Institute για την οπτική αναπαράσταση και οι κατευθυντήριες οδηγίες Guidelines for Landscape and Visual Impact Assessment:

• Φωτογραφική μηχανή πλήρους κάδρου σε οριζοντιωμένο τρίποδα, με δηλωμένο ύψος λήψης στο επίπεδο των ματιών, συνήθως 1,50–1,65 m.
• Σταθερή εστιακή απόσταση, ισοδύναμη με περίπου 50 mm σε πλήρες κάδρο, η οποία προσεγγίζει την κλίμακα με την οποία το ανθρώπινο μάτι εκτιμά τις αποστάσεις. Οι ευρυγώνιοι φακοί κάνουν το έργο να εμφανίζεται μικρότερο και πιο επίπεδο και αποτελούν τη συχνότερη αιτία παραπλανητικού φωτομοντάζ.
• Καταγραφή της θέσης λήψης με GNSS, με ακρίβεια λίγων εκατοστών όπου προβλέπεται επανάληψη της λήψης, μαζί με το αζιμούθιο, την ημερομηνία, την ώρα και τις καιρικές συνθήκες.
• Σύνθεση επικαλυπτόμενων λήψεων σε πανόραμα επίπεδης ή κυλινδρικής προβολής, όταν το έργο υπερβαίνει το οπτικό πεδίο μιας μεμονωμένης λήψης.
• Αντιπροσωπευτική επιλογή της εποχής φωτογράφισης. Η παρουσίαση λήψεων με πλήρες φύλλωμα ως αντιπροσωπευτικών για ολόκληρο το έτος δεν μπορεί να τεκμηριωθεί όταν η οπτική απόκρυψη εξαρτάται από φυλλοβόλα είδη.

Δημιουργία τρισδιάστατης σκηνής που αντιστοιχεί στον χώρο του έργου

Η τρισδιάστατη σκηνή πρέπει να είναι γεωμετρικά ορθή και όχι απλώς αληθοφανής. Για ένα φωτοβολταϊκό έργο, αυτό σημαίνει ότι αποδίδεται η πραγματική γεωμετρία των πλαισίων και των συστημάτων ηλιακής ιχνηλάτησης. Τα μονοαξονικά συστήματα συχνά φτάνουν σε ύψος 2,5–4,5 m στη μέγιστη κλίση τους, ενώ οι αποστάσεις μεταξύ των σειρών πρέπει να ακολουθούν τη διάταξη της μελέτης και όχι μια τιμή που διευκολύνει τη μοντελοποίηση. Στη σκηνή περιλαμβάνονται επίσης οι σταθμοί μετατροπέων, οι χώροι μετασχηματιστών, οι οικίσκοι ή τα εμπορευματοκιβώτια συσσωρευτών, οι περιφράξεις, οι οδοί πρόσβασης και οι εκσκαφές και επιχώσεις. Οι βοηθητικές εγκαταστάσεις είναι συχνά τα στοιχεία που κυριαρχούν οπτικά από κοντινές αποστάσεις, αλλά και εκείνα που παραλείπονται συχνότερα.

Η σκηνή τοποθετείται σε επιφάνεια εδάφους που προέρχεται από την τοπογραφική αποτύπωση του έργου. Η εικονική κάμερα προσαρμόζεται στη φωτογραφία με τη βοήθεια αποτυπωμένων χαρακτηριστικών που είναι ορατά στο κάδρο. Η ψηφιακή αποτύπωση του χώρου και του περιβάλλοντός του καθιστά αυτή τη διαδικασία επαληθεύσιμη, περιορίζοντας τις προσαρμογές με διαδοχικές δοκιμές. Η μοντελοποίηση της πραγματικότητας παρέχει το γεωαναφερμένο έδαφος, τις υφιστάμενες κατασκευές και τους όγκους βλάστησης που χρησιμοποιούνται για την προσαρμογή της κάμερας. Έτσι, η ορθότητα της προσαρμογής μπορεί να αποδειχθεί μέσω των υπολειμματικών αποκλίσεων και όχι μόνο με οπτική εκτίμηση.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί η βλάστηση. Τα υφιστάμενα στοιχεία οπτικής απόκρυψης πρέπει να μοντελοποιούνται στο αποτυπωμένο ύψος τους, ενώ η προτεινόμενη φύτευση πρέπει να παρουσιάζεται σε ρεαλιστικά στάδια ανάπτυξης: για παράδειγμα, με διακριτές και σαφώς επισημασμένες απεικονίσεις του πρώτου και του δέκατου έτους, αντί για μία μόνο εικόνα ώριμης φύτευσης που δεν θα υπάρχει πριν περάσει μια δεκαετία.

Πιστή φωτορεαλιστική απόδοση και παρουσίαση

Ο φωτισμός προσαρμόζεται στην ημερομηνία, την ώρα και τις συνθήκες της φωτογραφίας και δεν επιλέγεται για λόγους εντυπωσιασμού. Στα υλικά αποδίδονται τα χαρακτηριστικά ανακλαστικότητας του προβλεπόμενου προϊόντος. Τα σύγχρονα φωτοβολταϊκά πλαίσια με αντιανακλαστική επίστρωση είναι σκουρόχρωμα και χαμηλής στιλπνότητας· τόσο η απεικόνισή τους ως καθρέφτες όσο και η απόδοσή τους ως απολύτως μαύρες ματ επιφάνειες παραποιούν την πραγματική τους εμφάνιση. Όπου οι στιγμιαίες αναλαμπές και η θάμβωση αποτελούν ουσιαστικό ζήτημα —όπως κοντά σε αεροδρόμιο, πύργο ελέγχου ή υπερυψωμένη οδό— απαιτείται ξεχωριστή ποσοτική ανάλυση της ηλιακής γεωμετρίας και της θέσης των αποδεκτών. Μια φωτορεαλιστική εικόνα δεν αρκεί για να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα.

Η παρουσίαση αποτελεί μέρος της τεκμηρίωσης. Τα επαληθεύσιμα φωτομοντάζ παραδίδονται συνήθως με καθορισμένες διαστάσεις εκτύπωσης και απόσταση θέασης. Μια συνηθισμένη πρακτική είναι εικόνα πλάτους περίπου 820 mm, η οποία παρατηρείται από απόσταση περίπου 500 mm. Κάθε εικόνα συνοδεύεται από πλαίσιο μεταδεδομένων που περιλαμβάνει τις συντεταγμένες, το ύψος λήψης, το αζιμούθιο, την εστιακή απόσταση, την ημερομηνία και ώρα της αρχικής φωτογραφίας, τον τύπο προβολής και την απόσταση από το πλησιέστερο στοιχείο του έργου. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, η εικόνα δεν μπορεί να ελεγχθεί και η τεκμηριωτική της αξία είναι περιορισμένη.

Όπου η κίνηση βοηθά ουσιαστικά στην κατανόηση —για παράδειγμα, σε μια εικονική διαδρομή κατά μήκος της οδού προσέγγισης ή σε μια ακολουθία που δείχνει εποχικές μεταβολές ή αλλαγές μέσα στην ημέρα— τα animations, οι προσομοιώσεις και τα βίντεο πρέπει να ακολουθούν τις ίδιες αρχές: πραγματικές διαδρομές κάμερας, πραγματικό ανάγλυφο και δηλωμένες παραμέτρους. Ένα animation που δεν βασίζεται στην ίδια επαληθευμένη σκηνή αποτελεί ενδεικτική οπτικοποίηση και πρέπει να επισημαίνεται ως τέτοια.

Εμπειρία

Η ARGO-E έχει εκπονήσει πληθώρα μελετών φωτορεαλιστικής ένταξης για έργα ΑΠΕ μεγάλης κλίμακας στην Ελλάδα.

Επικοινωνήστε με την ARGO-E για να καθορίσουμε το αντικείμενο μιας επαληθεύσιμης μελέτης φωτομοντάζ και τις κατάλληλες θέσεις θέασης για την αδειοδότηση του έργου ΑΠΕ σας.